Vụ 12 tỷ đồng tại Cao Bằng và thực trạng đường dây “chạy” viên chức ở Việt Nam?

Vụ án triệt phá đường dây “chạy” viên chức giáo dục với mức giá lên tới 300 triệu đồng mỗi suất, với tổng số tiền bị chiếm đoạt vượt mốc 12 tỷ đồng tại tỉnh Cao Bằng mới đây không đơn thuần là một hồ sơ hình sự, mà đang gióng lên hồi chuông báo động về một thực trạng nhức nhối trong thị trường lao động khu vực công.

Theo truyền thông nhà nước, sự việc lật tẩy một cơ chế vận hành đầy nghịch lý: không hề có một cái gọi là “cửa sau” thực sự nào tồn tại, mà tất cả chỉ là những cái bẫy tinh vi do các đối tượng môi giới giăng ra để trục lợi đối với những người trẻ khao khát tìm kiếm một công việc “trong biên chế” nhà nước ở vùng cao.

Nhóm bị can nắm rất rõ tâm lý và định kiến thâm căn cố đế của một bộ phận số đông người dân rằng “phải có tiền và mối quan hệ mới đỗ viên chức nhà nước.

Tuy nhiên trên thực tế, khi rất nhiều thí sinh sẵn sàng dốc cạn tài sản, vay mượn hàng trăm triệu đồng để nộp cho đường dây chạy việc là sự phản chiếu rõ nét nhất của một cuộc khủng hoảng về sự minh bạch trong tuyển dụng công chức, viên chức ở Việt Nam hiện nay.

Đáng chú ý, sự tồn tại của tâm lý “nhất hậu duệ, nhì tiền tệ” được nuôi dưỡng từ những vết rạn trong quá khứ, khi nhiều nơi từng để xảy ra tai tiếng về tình trạng ưu tiên con cháu, hay chạy chọt vị trí, khiến sự công bằng trong xã hội bị sứt mẻ nghiêm trọng.

Tại các vùng núi cao hay khu vực có nền kinh tế kém phát triển như Cao Bằng, khi thiếu thốn cơ hội việc làm, biên chế trong ngành giáo dục hay y tế đã mặc nhiên là những chiếc phao cứu sinh duy nhất để an cư lạc nghiệp.

Chính áp lực cung vượt quá cầu một cách khốc liệt ấy đã vô tình biến môi trường tuyển dụng thành mảnh đất màu mỡ cho tội phạm sinh sôi.

Khi thí sinh thiếu tự tin vào năng lực của chính mình và bị bủa vây bởi những lời hứa hẹn “bao đỗ”, hay “trượt sẽ hoàn tiền”, họ tin tưởng rằng tiền bạc mới là cách duy nhất, để rồi cuối cùng rơi vào cảnh tiền mất tật mang.

Cần phải thừa nhận rằng trong những năm gần đây, hệ thống tuyển dụng nhà nước đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ nhằm thu hẹp kẽ hở tiêu cực.

Thế nhưng, bi kịch nằm ở chỗ dù hệ thống quản lý ngày càng được siết chặt và nâng cao, nhưng tâm lý “tiền là tất cả” vẫn tiếp tục bủa vây xã hội, tạo điều kiện cho các băng nhóm lừa đảo hoành hành.

Nếu một thí sinh có năng lực thực sự vượt qua kỳ thi, kẻ lừa đảo sẽ nghiễm nhiên ôm trọn số tiền đặt cọc và biến đó thành minh chứng sống cho cái gọi là “quyền năng” chạy việc của chúng.

Trong khi đó, những vụ việc bị phanh phui không chỉ làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của bộ máy nhà nước, mà còn làm nản lòng những thí sinh chân chính muốn cống hiến cho đất nước.

Dưới góc độ pháp lý, khi Bộ luật Hình sự quy định rõ những khung hình phạt nghiêm khắc, lên tới 20 năm tù hoặc tù chung thân đối với cả hành vi đưa hối lộ, môi giới hối lộ lẫn lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Những người tham gia trong các đường dây “chạy việc” cần phải ý thức được rằng, nếu có sự cấu kết thật sự với người có chức vụ, thì họ là tội phạm đưa hối lộ; nếu các thí sinh sập bẫy lừa đảo, họ vừa mất trắng tài sản vừa đối mặt với nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm do vi phạm các điều cấm của pháp luật dân sự.

Đã đến lúc bộ máy nhà nước phải cải cách quy trình tuyển dụng viên chức và xã hội phải nhìn thẳng vào sự thật cay đắng rằng tư duy “chạy chọt” chỉ đang tiếp tay nuôi dưỡng một hệ sinh thái tội phạm ký sinh trên lòng tin của nhân dân.

Công luận cho rằng, việc nhà nước lấy lại sự minh bạch là chưa đủ, mà công chúng đòi hỏi một sự thượng tôn pháp luật nghiêm minh không có vùng cấm, nơi mọi hành vi mua bán chạy chỗ, chạy chức đều phải bị trừng trị thích đáng để làm sạch kỷ cương phép nước.