Có một nghịch lý cay đắng: giấy thì mỏng, nhưng quyền lực lại có thể sợ nó đến mức phải châm lửa. Từ Tần Thủy Hoàng đến Cách mạng Văn hóa ở Trung Quốc, từ những vụ đốt sách dưới chế độ Hitler đến những chiến dịch triệt tiêu văn hóa trong lịch sử hiện đại, ngọn lửa thường không chỉ nhằm thiêu hủy vài cuốn sách. Nó nhắm vào ký ức, tư tưởng và khả năng đặt câu hỏi của con người. Bởi một cuốn sách không biết phản kháng, nhưng người đọc nó thì có.
Điều đáng sợ với một thứ quyền lực tuyệt đối không phải là một trang giấy, mà là những ý tưởng nằm trong đó. Khi một xã hội bị yêu cầu chỉ được đọc những gì được phép, nghĩ những gì được phép và nói những gì được phép, tri thức lập tức trở thành “vật nguy hiểm”. Thật trớ trêu: càng phải đốt nhiều sách, càng cho thấy người ta lo sợ những điều sách có thể nói. Một ngọn lửa có thể biến giấy thành tro, nhưng không dễ biến một câu hỏi thành chưa từng tồn tại.
Lịch sử vì thế để lại một bài học chẳng mấy dễ chịu: quyền lực càng muốn độc quyền chân lý, nó càng có xu hướng coi tư tưởng khác biệt là mối đe dọa. Eric Berkowitz, trong Dangerous Ideas, lần theo lịch sử kiểm duyệt để cho thấy cuộc giằng co giữa quyền lực và tri thức kéo dài qua nhiều thời đại. Sách có thể bị tịch thu, thư viện có thể bị phá hủy, người viết có thể bị bịt miệng. Nhưng tri thức có một đặc tính khó chịu đối với mọi kẻ muốn kiểm soát nó: đã được truyền đi thì rất khó đốt sạch.
https://www.facebook.com/share/p/1C1XxGBZXT/
