Việc các siêu dự án trọng điểm của thủ đô với tổng số vốn lên tới hàng trăm tỷ USD, trong đó nổi bật nhất là Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng với quy mô khổng lồ gần 28 tỷ, vẫn chưa đảm bảo đủ điều kiện khởi công theo Luật Xây dựng dù đã quá nửa năm, đang đẩy chính quyền Hà Nội vào một khoảng trống pháp lý vô cùng lớn.
Việc chấp nhận đẩy nhanh tiến độ thông qua các Nghị quyết gia hạn liên tục của Quốc hội không chỉ phơi bày sự lỏng lẻo trong năng lực quản trị công, đang gióng lên những cảnh báo về cơn thèm khát biểu tượng quyền lực đang làm hỏng các giá trị quy hoạch.
Mục tiêu đập bỏ toàn bộ hiện trạng thủ đô để xây dựng một Hà Nội mới hoàn toàn với quy mô hoành tráng để tạo điều kiện cho kỷ nguyên mới “xưng hùng, xưng bá”, thực ra lại che giấu một tư duy mang tính hình thức.
Theo đó, lịch sử, văn hóa và không gian sống gắn bó qua hàng trăm năm của biết bao thế hệ cư dân thủ đô bị người ta san bằng để nhường chỗ cho những bản vẽ hào nhoáng trên giấy.
Dưới góc nhìn của giới chuyên gia, việc lấy lý do “xứng tầm” để bắt mọi thứ ở thủ đô Hà Nội phải thay đổi là một sự ngụy biện phi khoa học, bởi việc đô thị hóa không bao giờ là một cuộc xóa sạch quá khứ để làm lại từ đầu.
Một thành phố đáng sống hoàn toàn có thể dung hòa khi đặt các khu đô thị hiện đại sát cạnh những ngôi làng cổ truyền thống, chứ không phải cứ tạo sự khác biệt là phải xóa sạch để đổi lấy một kiến trúc hoàn toàn mới.
Đứng trước thực trạng này, nhà kinh tế Phạm Chi Lan đã có những phân tích sâu sắc để mổ xẻ tận cùng của thứ tư duy “có mới nới cũ” dưới thời của ông Tô Lâm.
Theo bà Lan, đây là thứ bệnh hình thức với thói quen xã hội khi nông dân có tiền thì cất nhà lầu tậu xe hơi để khoe mẽ, đại gia nhất định phải chạy xe sang Rolls-Royce để đối tác không coi thường mình.
Cũng như, một thành phố chẳng có gì nổi bật nhưng cứ phải cố xây cho bằng được tòa tháp chọc trời làm biểu tượng. Tất cả đều cố gắng nhồi nhét những từ khóa hào nhoáng như International, Global hay Luxury nhằm che đậy một khoảng trống về năng lực thực chất.
Những hiện tượng ấy xuất phát từ cội nguồn mang tên “tâm lý nhược tiểu”, một hệ quả bám rễ chặt chẽ trong cấu trúc xã hội phong kiến, nơi quyền lực luôn phải đi kèm với các biểu tượng bề nổi như dinh thự lớn, hay cờ xí rợp trời.
Khi những tầng lớp dân nghèo bị kìm kẹp và chứng kiến những thứ đó đủ lâu, trong tiềm thức sẽ hình thành một suy nghĩ: to là mạnh, đắt là sang, nhiều là giàu và cao là quyền lực.
Điều đó, khiến cho ngân sách quốc gia của Việt Nam thay vì đầu tư vào các dự án mang tính cốt lõi thì lại được ném vào các công trình mang tính biểu tượng phù phiếm cốt để lấy le với thiên hạ.
Xã hội Việt Nam khi bước sang một kỷ nguyên mới nhưng kiểu tư duy “tâm lý nhược tiểu” đó không hề mất đi, từ việc khoe nhà, khoe xe cho đến việc khoe các siêu dự án hoành tráng, trụ sở chọc trời hay khoe danh hiệu thời nay.
Sự bấu víu vào các siêu dự án ngàn tỷ không chỉ làm lãng phí nguồn lực quốc gia mà còn phản ánh một sự bất an của những kẻ nắm giữ quyền lực cao nhất, những người luôn khao khát dùng bê tông cốt thép để khẳng định tầm vóc của mình trước lịch sử.
Khi quy hoạch đô thị cho thủ đô Hà Nội bị chi phối bởi nhu cầu phô trương hình thức, cái giá phải trả không chỉ là sự biến mất vĩnh viễn của các không gian văn hóa truyền thống, mà còn là sự xói mòn nghiêm trọng niềm tin của công chúng vào tầm nhìn chiến lược của người đứng đầu.
Cho đến khi nào thứ tư duy nhược tiểu ấy vẫn còn ngự trị trong các quyết sách thượng tầng, nơi người ta sẵn sàng đốt hàng trăm tỷ đô la chỉ để đổi lấy một “cái tôi” quyền lực để che giấu sự trống rỗng ở bên trong.
Trà My – Thoibao.de
