Cứ mỗi vụ cưỡng chế đất gây chấn động, người ta lại nghe những lời quen thuộc về đúng quy trình, đúng pháp luật, đúng thẩm quyền. Nhưng nếu mọi thứ đều “đúng”, vì sao xung đột đất đai vẫn là điểm nóng dai dẳng suốt nhiều thập niên? Châm biếm thay, thứ được gọi là giải quyết nhiều khi chỉ là dập phản ứng, còn gốc rễ bất công vẫn nằm nguyên đó.
Bi kịch nằm ở mâu thuẫn cốt lõi: dân được nói có quyền sử dụng đất, nhưng quyền định đoạt tối hậu lại thuộc nhà nước. Khi đất vừa là tư liệu sinh tồn của dân, vừa là nguồn lợi khổng lồ cho quyền lực và nhóm lợi ích, va chạm gần như là tất yếu. Từ thu hồi giá rẻ, đền bù gây tranh cãi, đến đất nông nghiệp hóa dự án thương mại — mỗi vụ việc lại bào mòn thêm niềm tin. Và càng cưỡng chế bằng lực lượng, người ta càng thấy đây không chỉ là tranh chấp đất, mà là tranh chấp công lý.
Cay đắng hơn, nhiều nơi dân mất đất nhân danh phát triển nhưng không được hưởng phần phát triển ấy. Người bị thu hồi thành kẻ bên lề, còn giá trị đất sau chuyển đổi tăng vọt ở nơi khác. Đó là nguồn gốc của phẫn uất. Bởi cưỡng chế có thể lấy đất, nhưng không dập được câu hỏi về công bằng. Vấn đề nhức nhối này không dễ mất đi nếu chỉ xử lý từng vụ mà không chạm vào cơ chế sinh ra nó. Bởi khi luật pháp vừa là trọng tài vừa nghiêng về một phía trong cảm nhận của dân, xung đột sẽ lặp lại. Và câu hỏi lớn vẫn treo lơ lửng: nếu gốc rễ không đổi, liệu cưỡng chế giải quyết được vấn đề, hay chỉ kéo dài vòng lặp đau đớn?
https://www.facebook.com/share/v/18UgsGp4M6/
